Czym jest DDA? (Margasiński, 2013)
“Tym terminem określa się osoby dorosłe, które wzrastały w rodzinach alkoholowych. Wywiedzione z ruchu samopomocowego obserwacje wskazywały, że osoby te w życiu dorosłym przeżywają szereg trudności adaptacyjnych, zahamowania i lęki, których źródła wiązane są ze specyfiką wzrastania w dysfunkcjonalnych rodzinach alkoholowych, z panującymi tam normami, podejmowanymi rolami psychologicznymi, zaburzeniami komunikacji itd.”
Czym jest DDD? (Margasiński, 2013)
“Z tego samego nurtu terapeutyczno-samopomocowego w ostatnich latach wyrasta nowy koncept tzw. dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcjonalnych (stosowany w literaturze skrót: DDD), który to termin używany jest w odniesieniu do jednostek wzrastających w rodzinach z różnymi dysfunkcjami, innymi niż choroba alkoholowa (strukturalna bieda i bezrobocie, chroniczne choroby, hazard, przemoc etc.), a przeżywających różnorodne trudności w życiu dorosłym.”
Czy takie jednostki istnieją w klasyfikacjach?
Niektórzy postulowali, by wprowadzić osobowość określaną mianem syndromu DDA jako samoistne zaburzenie osobowości, do klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Wnioski te nie zostały jednak przyjęte i syndrom ten nie widnieje w żadnej klasyfikacji.
Krytyka
Lilienfeld i inni (2011) zaliczają tzw. syndrom dorosłych dzieci alkoholików do jednego z mitów współczesnej psychologii popularnej. Z tzw. syndromem DDA łączonych jest kilkadziesiąt cech osobowości, co zostało poddane uzasadnionej krytyce. Zdaniem Burka i Shera (1988) większość dzieci pochodzących z rodzin alkoholowych zdaje się funkcjonować w miarę normalnie (jeśli przez pojęcie normy rozumieć zachowania, które są typowe dla danego społeczeństwa).
Istnienie tego syndromu otwiera osobom drzwi do tego, by przerzucić odpowiedzialność za to, jak wygląda ich życie obecnie, na błędy rodziców i dysfunkcjonalne środowisko z czasów dziecięcych.
Bąk (2009) wskazuje na niebezpieczeństwo nadinterpretowania informacji przez pacjentów (efekt Barnuma) i potencjalną zmianę zachowania zgodnie z mechanizmem samospełniającego się proroctwa.
Rzeczywistość (Margasiński, 2013)
“Pomimo fundamentalnych trudności definicyjnych i zróżnicowanych wyników badań empirycznych zarówno koncepty tzw. współuzależnienia, jak i tzw. DDA w obrębie lecznictwa odwykowego i ruchu samopomocowego mają status pełnoprawnych jednostek chorobowych; w placówkach tych pod takimi nazwami funkcjonują grupy terapeutyczne – jest to namacalny przykład rozbieżności między naukową teorią a psychologiczną praktyką.”
Efekt horoskopowy (Margasiński, 2013)
“Inaczej efekt Forera lub efekt Barnuma. Zjawisko to polega na obserwacji, że ludzie akceptują określone opisy osobowości jako trafne w odniesieniu do siebie, podczas, gdy w rzeczywistości są to opisy ogólne, niejednoznaczne, niejednokrotnie o podwójnym znaczeniu, ale powiązane z cechami społecznie pożądanymi, trudnymi z tego powodu do odrzucenia, co powoduje, że mają charakter opisów powszechnie akceptowanych. Efekt Barnuma nasila się, gdy osoba zainteresowana jest przekonana, że analizy zostały przygotowane specjalnie dla niej, ich źródłem jest autorytet, gdy podkreślane są głównie pozytywne cechy. Tzw. oświadczenia Barnuma to wieloznaczne określenia.”
Kto jest podatny na działanie efektu horoskopowego? (Margasiński, 2013)
“Próbę systematyzacji badań nad efektem Barnuma w diagnozie kwestionariuszowej zamieścił w przeglądowym opracowaniu Fronczyk (2010). Autor wskazuje na cztery grupy czynników uwzględnianych w badaniach nad uwarunkowaniami efektu Barnuma, są to: właściwości fałszywych informacji zwrotnych, rzeczywiste i spostrzegane właściwości źródła informacji, nieracjonalność badanych i popełniane przez nich błędy poznawcze, cechy osobowości sprzyjające częstszej akceptacji fałszywych informacji zwrotnych.”
Źródła:
Bąk, O. (2009). Poznawcze, emocjonalne i behawioralne skutki otrzymania informacji zwrotnej o wynikach badania psychologicznego. W: K. Janowski, J. Gierus (red.), Człowiek chory. Aspekty biopsychospołeczne, t. 1, (s. 63–76). Lublin: Wydawnictwo Drukarnia Best Print s.c.
Burk, J. P., Sher, K. J. (1988). The “forgotten children” revisited: Neglected areas of COA research. Clinical Psychology Review, 8, 285–302.
Fronczyk, K. (2010). Efekt Barnuma – jedno z zagrożeń procesu komunikowania informacji zwrotnych osobom badanym w diagnozie psychologicznej. W: B. Jacennik (red.), Komunikowanie społeczne w promocji i ochronie zdrowia (s. 117–132). Warszawa: VizjaPress&IT.
Lilienfeld, S. O., Lynn, S. J., Ruscio, J., Beyerstein, B. L. (2011). 50 wielkich mitów psychologii popularnej. Warszawa: Wydawnictwo CiS.
Margasiński, A. (2013). Pułapki diagnozy psychologicznej na przykładzie efektu Barnuma i tzw. syndromu dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych. Studia Psychologica: Theoria et praxis., 13(1), 85-99.